DE FLOWSPIRAAL VAN PERSOONLIJKE ONTWIKKELING
Algemeen menselijke behoeften vormen prikkels die ons tot het ontwikkelen van competenties aanzetten. Omdat we onze verlangens willen waarmaken en daarvoor ook vaak frustraties moeten overwinnen, vinden we nieuwe methoden uit om de gewenste resultaten te creëren. Leren is als het ware een bijproduct, dat verloopt volgens de leercyclus die Kolb heeft beschreven. Wie de stappen doen, observeren, analyseren en plannen maar steeds blijft doorlopen kan bij deze persoonlijke ontwikkeling zeven leerniveaus bereiken. Figuur 1 geeft een samenvattend overzicht van de zeven behoeften, de corresponderende leerniveaus en een voorbeeld van een competentie op dat niveau.
Fig.1: De Flowspiraal voor persoonlijke ontwikkeling
Behoefte Leerniveau Voorbeeld
1 Fysieke behoefte Experimenteren Brainstormen
2 Veiligheidsbehoefte Routinevorming Veiligheidsinstructies oefenen
3 Sociale behoefte Imiteren Video-instructie toepassen
4 Behoefte aan waardering Van corrigerende feedback Correctiegesprek voeren
5 Behoefte aan ontplooiing Eigen identiteit ontwikkelen Assertief reageren
6 Behoefte aan zingeving Door je in te leven Conflicthanteren
7 Behoefte jezelf te overstijgen Door los te laten Teamwerk
Hieronder wordt de Flowspiraal voor persoonlijke ontwikkeling kort toegelicht.
1.Vanuit een fysieke behoefte leren we door te experimenteren. Dit is een spontaan ‘trial and error’-proces. Leren door fouten te mogen maken. En doordat we de leercyclus van Kolb doorlopen, wordt iedere volgende poging steeds succesvoller. Op dit niveau leren we wanneer we geheel nieuwe problemen, waarmee we nog geen ervaring hebben, proberen op te lossen. Een populaire techniek is de brainstorm, waarbij eerst zo veel mogelijk ideeën worden geopperd (trial) en vervolgens kritisch wordt bekeken welke bruikbaar kunnen zijn (we elimineren de error). Belangrijk bij experimenteel leren is dat iemand zich vrij voelt om fouten te maken. Als fouten maken niet mag, is experimenteren onmogelijk.
2.De behoefte aan veiligheid stimuleert om terug te grijpen naar automatische reacties. Het is in onveilige situaties onverstandig om iets nieuws uit te proberen. Bij alarmoefeningen moeten de veiligheidsinstructies daarom strikt worden uitgevoerd, waardoor een verantwoorde routinevorming plaatsvindt.
3.De behoefte om erbij te horen en deel uit te maken van de groep stimuleert het gedrag van andere groepsleden te imiteren. Die behoefte zal pas ontstaan wanneer we hiertoe fysiek en mentaal in staat zijn en wanneer we ons voldoende veilig voelen om van eerdere routines af te durven wijken. Door imitatie bereiken we dat we geaccepteerd worden. Iemand leert bijvoorbeeld door effectief sociaal gedrag van een collega of een video-instructie te imiteren.
4.Wanneer we in staat zijn gedrag van anderen te imiteren, stimuleert de behoefte aan waardering ons om rekening te leren houden met wat anderen, wiens oordeel belangrijk voor ons is, daarvan vinden. Dit is het leren doordat anderen ons corrigerende feedback geven. Doen we het goed, dan ontvangen we complimenten en worden we gerespecteerd. Hierdoor wordt ons gevoel van eigenwaarde gevoed en leren we onszelf te respecteren. Op die manier ontdekken we de normen van de sociale groep (het gezin, de projectgroep, de school, de organisatie, de branche) waardoor we het geweten, het besef van goed en kwaad, ontwikkelen. Een goed voorbeeld is de gedragscode die in een team wordt opgesteld. Teamleden die de regels overtreden, moeten dan vervolgens volgens de correctieprocedure worden gecorrigeerd.
5.Wanneer aan de voorafgaande behoeften in redelijke mate is voldaan en we in staat zijn ons te gedragen volgens de normen van de groep en ons wat aan te trekken van de oordelen van anderen, dan stimuleert de behoefte aan zelfontplooiing ons te ontdekken welke unieke persoonlijkheid we zijn en welke potentie we in ons hebben. We worden ons steeds sterker bewust van onszelf, onze behoeften en gevoelens en willen daar op onze eigen wijze uitdrukking aan geven. We willen ons ook meten met anderen. Dit leerproces kunnen we aangeven als ‘het ontwikkelen van onze eigen identiteit. Zo groeien we in toenemende mate uit tot een unieke persoonlijkheid.
6.Zijn we een belangrijk eind gevorderd met het ontwikkelen van onze unieke persoonlijkheid, dan blijken wij mensen vervolgens op zoek te gaan naar een levensvervulling die ons gelukkig moet maken. Op een dag bekruipt ons de wens dat ons bestaan op aarde zin heeft. We willen dat het verschil uitmaakt dat we er zijn. Dat wij iets betekenen voor anderen. Door dit nieuwe verlangen leer je door je in een ander te verplaatsen, als het ware in zijn huid te kruipen en met hem mee te voelen. Zo leer je niet alleen van je eigen ervaringen, maar ook van de ervaringen van anderen en op een complexer niveau dan bij het leren door imitatie, waar het alleen om het observeerbare gedrag ging. Als je conflicten op een constructieve wijze leert op te lossen, gebeurt dat op niveau zes: door je in je tegenstander in te leven.
7.Nadat we eerst op ontplooiingsniveau onze eigen identiteit hebben gevormd en ons vervolgens in anderen hebben leren verplaatsen, gaan we er op een gegeven moment naar verlangen dit niveau ook weer te overstijgen. De aanleiding kan zijn dat we een keer een piekervaring meemaken, die naderhand, als die bijzondere beleving weer voorbij is, een gevoel van heimwee achterlaat. Flow, heet dat ook wel: zo’n heerlijk gevoel van inspiratie en ergens helemaal in op gaan. Verliefdheid kan zo’n bijzondere ervaring zijn, maar ook bijvoorbeeld het deel uit maken van een hecht team waarin synergie optreedt. De kern waar het om gaat is dat iemand zijn individuele bewustzijn overstijgt en zich identificeert met een groter geheel. Als de flow over is, blijft er een leegte over. Het bewust willen bereiken van een toestand van flow is juist de rem, die het ontstaan ervan tegenhoudt. Iets wat voorbij is, kun je niet over doen. “Je kunt niet twee maal in dezelfde rivier stappen” omdat dan zowel de rivier als jijzelf ondertussen veranderd zijn (Heraclitus). Het lag ook niet aan die bewuste mensen, maar aan de chemie die tussen hen ontstond. Iemand zal juist zijn verlangen naar het overstijgen van zichzelf en zijn ideeën over hoe fase 7 te bereiken is, moeten loslaten om weer een nieuw moment van flow te kunnen meemaken.
Yessence training en advies